Krótka historia haftu krzyżykowego

Haft krzyżykowy należy do technik haftu liczonego, czyli takich, w których ściegi wykonuje się zgodnie ze strukturą tkaniny. Podstawą tej techniki jest prosty, geometryczny ścieg w kształcie krzyżyka.

Różne formy haftów liczonych znane były już w starożytności, jednak haft krzyżykowy w formie zbliżonej do współczesnej rozwijał się stopniowo w Europie, szczególnie od średniowiecza. Duże znaczenie miały tkaniny lniane o równym splocie, które umożliwiały precyzyjne liczenie nici i wykonywanie regularnych wzorów.

Od XVI do XVIII wieku w Europie popularność zdobywały drukowane wzorniki haftów oraz tzw. samplery, czyli próbki ściegów i wzorów wykonywane najczęściej w celach edukacyjnych. Były one sposobem nauki haftu, ćwiczenia precyzji oraz dokumentowania wzorów.

W XIX wieku haft krzyżykowy stał się jeszcze bardziej dostępny dzięki rozwojowi przemysłu włókienniczego, produkcji gotowych kanw, standaryzacji nici oraz publikowaniu wzorów w książkach
i czasopismach.

Najstarszy brytyjski sampler wykonany przez Jane Bostocke w 1598 roku
(© Victoria and Albert Museum, London, Nr inw. T.190-1960 - link)

W tradycji ludowej haft krzyżykowy był wykorzystywany do zdobienia strojów, ręczników, obrusów, makat i innych tkanin domowych. Wzory często miały charakter geometryczny, symetryczny i rytmiczny, dlatego dobrze łączyły się z estetyką tkanin tkanych.

Współcześnie haft krzyżykowy jest zarówno formą rękodzieła,
jak i sposobem twórczej pracy z tradycją.

Wzór opublikowany w 1858 r.
w popularnym w Europie magazynie The Englishwoman's Domestic Magazine (Vol. 6)
(Harvard University Library via HathiTrust Digital Library, domena publiczna - link)